آسم و آسم ناشی از ورزش (۱)
نویسنده: حسین طاهری
کارشناس ارشد آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی
آسم Asthma
کلمه آسم اصطلاحی است که برای توصیف بیماری ای به کار می رود که مشخصه آن، حملاتی از تنگی نفس است که به علت باریک شدن مجاری هوایی ایجاد می شود.و عبور جریان هوا از داخل آن کاهش پیدا می کند.
آسم یک بیماری التهابی مزمن و برگشت پذیر راه های تنفسی است که موجب پرحساسیتی راه های هوایی ، ادم مخاطی و تولید موکوس می شود.
میزان شیوع آسم:
- نزدیک به ۱۷ میلیون آمریکایی و حدود ۳میلیون انگلیسی مبتلا به آسم هستند.و در هر روز ۱۴ نفر آمریکایی را به کام مرگ می کشاند.
- و حدود ۲۰درصد از کودکان دبستانی از این بیماری رنج می برند.
جنسیت و آسم
- میزان شیوع آسم در پسران ۲برابر بیشتر از دختران می باشد.
- درحالی که در بزرگسالان، این بیماری در خانم ها کمی شایعتر از آقایان است.
سن وآسم:
- آسم ممکن است در هر سنی شروع شود. اما شایعترین بیماری مزمن در دوران کودکی می باشد.
- %۱۵ کودکان و ۱۱ % بزرگسالان آسم دارند. هزینه آسم در سال ۷۲۰ میلیون دلار برآورد شده است
- ۳۰ درصد از بیماران تا سن یک سالگی و ۵۰-۵۵ درصد زیر سن دو سالگی و ۸۰-۹۰درصد کودکان آسمی اولین نشانه های بیماری را قبل از ۴-۵ سالگی دارند.
ریسک فاکتورهای ظهور آسم:
۱- وراثت ۲- فقر
۳- نژاد سیاه
۴- سن کمتر از ۲۰ سال مادر هنگام زایمان
۵- وزن تولد کمتر از ۲۵۰۰ گرم
۶- کشیدن سیگار توسط مادر(بیش از ۱۰ نخ در روز) اندازه کوچک خانه
۷- تعداد زیاد افراد خانه(مساوی یا بیشتر از ۶ نفر)
۸- تماس شدید آلرژیک در دوران شیرخوارگی(آسم کودکان)
۹- مواجه با مواد حساسیت زا در محل کار (آسم شغلی)
پاتوفیزیولوژی:
مجاری هوایی شامل سه لایه می باشد:
الف:اپی تلیوم یا مخاط: وظیفه ترشح موکوس ب:لایه زیر مخاط ج:صفحات مارپیچ عضلانی
هنگام حمله آسم در بیمار سه فرایند مجزااتفاق می افتد:
الف. لایه زیر مخاط در مجاری هوایی متورم می شوند.
ب. سلولهای موجود در مخاط مقدار بیشتری موکوس ترشح می کنند.
ج. عضلات صاف اطراف راه های هوایی منقبض می شوند.
در نتیجه ی این سه فرایند مجاری هوایی تنگ و باریک شده و سبب می گردد که هوا به سختی بتواند وارد و خارج ریه ها شود.
عوامل تحریک کننده بروز حملات آسم:
عوامل و فاکتورهای مختلفی در ایجاد آسم دخالت دارند، این عوامل از فردی به فرد دیگر متفاوتند.همچنین علائم آسم ممکن است بدون هیچ دلیلی آشکاری ظاهر شوند.
۱- آلرژی
۲- سرماخوردگی و عفونت های ویروسی ۳- ورزش
۴- آسپرین
۵- هیجانات و استرس ها
۶- آب و هوا وآلودگی هوا ۷- برگشت غذا از معده به مری و نای
آلرژی:
با توجه به اینکه بیماری آسم باعث پر حساسیتی در مجاری تنفسی می شود، مجاورت با موارد آلرژن می تواند موجب تحریک حمله آسم شود.
گرده گیاهان، موی حیوانات، دود، بوی عطر و گرد و غبار و… نمونه های مواد آلرژن هستند.
بهترین راه مقابله با آلرژی اجتناب از مواد آلرژن می باشد.
سرما خوردگی و عفونت های ویروسی:
سرماخوردگی و عفونت های ویروسی(بخصوص در بزرگسالان) باعث تحریک حملات آسم می شود.
نکته: بین حملات آسم و عفونت مجاری نفسی رابطه متقابل وجود دارد به این صورت که عفونت باعث شروع حملات آسم می شود و حملات شدید آسم هم باعث ترشحات مخاطی می شود و این ترشحات از مجاری تنفسی خارج نمی شوند و تبدیل به عفونت و التهاب مجاری تنفسی می شوند.
نکته: عفونت های باکتریال به ندرت باعث شروع حملات آسم می شود.
آسپرین:
آسپرین وفرآورده هایی که حاوی آسپرین هستند می تواند در بعضی افراد محرک حمله آسم باشد..
البته واکنش نسبت به آسپرین با آلرژی ارتباط ندارد.زیرا پادتن هنگام مصرف آسپرین تولید نمی شود.
هیجانات و استرس ها:
هیجان، شادی، غم، غصه و استرس ها همگی می توانند به عنوان عوامل برانگیزاننده آسم مطرح شوند.
آب و هوا:
بسیاری از بیماران عقیده دارند که در آب و هوای خاصی، وضعیت آنها بهتر و در آب و هوای دیگری وضعیت بیماریشان بدتر می شود.
بعضی از بیماران آب و هوای سرد و مرطوب و بعضی دیگر آب و هوای گرم و خشک را ترجیح می دهند.
علائم آسم:
بیماری آسم با یک یا چند علامت از چهار علامت اصلی آن بروز می کند:
۱- خس خس سینه
۲- تنگی نفس
۳- سرفه
۴- فشار در قفسه سینه
خس خس سینه: ( wheezing)
خس خس سینه و تنگی نفس از شناخته شده ترین علائم آسم می باشند،.
در بیماران با انقباض برونش ها یا تنگی راه های دیده می شود، و معمولا در مرحله بازدمی شنیده می شود.
معیارهای تسکینی- استفاده از داروهای متسع کننده برونشها( خوراکی یا استنشاقی)
تنگی نفس:
تنگی نفس کوتاهی نفس وتنفس مشکل
نشانه شایعی است که در اکثر اختلالات ریوی و قلبی رخ می دهد(بنابراین برای تشخیص دقیق باید تست های افتراقی گرفته شود)، بخصوص این نشانه در صورت کاهش کمپلیانس ریوی یا افزایش مقاومت راه های هوایی(آسم) دیده می شود.
سرفه:
سرفه، نتیجه تحریک غشاهای مخاطی در قسمت های مختلف لوله تنفسی است.
اغلب سرفه را بعنوان علامت آسم نمی شناسند.
نوع سرفه نیز به اندازه خود سرفه اهمیت دارد.
آیا سرفه خشک، کوتاه، تحریکی، مداوم، شدید
وهمراه با خس خس و…. می باشد.
و همچنین زمان سرفه بسیار مهم است.
مثلا: سرفه شبانه نارسایی طرف چپ قلب یا آسم باشد
فشار در قفسه سینه:
- اغلب فشار در قفسه سینه در هنگام فعالیت ورزشی رخ می دهد.
- در بیماران مسن فشار در قفسه سینه ممکن است نشانه آنژین قلبی باشد.
- بطور کلی علائم آسم اغلب بدون هیچگونه دلیل واضحی رخ می دهند و معمولا صبح ها در هنگام بیدار شدن از خواب بروز می کنند.
عوارض مشکلات تنفسی:
۱- تعریق بیش از حد(دهیدراتاسیون)
۲- سفتی قفسه سینه
۳- اتساع ورید گردنی
۴- تاکیکاردی ۵- وسیع شدن ضربان
۶- هیپوکسی
نحوه تشخیص بیماری آسم:
۱) گرفتن شرح حال دقیق ار بیماران
شامل سوالاتی درباره ی:
۱- چگونگی علائم بیماری؟ ۲- چه موقع ایجاد می شوند؟
۳- چقدر طول می کشند؟ ۴- شدت بیماری چقدر است؟
با توجه به اینکه علائم آسم با علائم سایر بیماری های ریوی و قلبی مشابه است بنابراین گرفتن شرح حال دقیق بیمار جهت تشخیص بیماری ضروری می باشد.
۲) آزمایشات تنفسی:
آزمایش های تنفسی، اساس بررسی بیماری آسم را تشکیل می دهد.
دو نوع اصلی آزمایش تنفس در تشخیص بیماری آسم وجود دارد که هر دوی این آزمایش ها میزان تنگ شدن مجاری هوایی را اندازه می گیرند
الف) آزمایش اندازه گیری حداکثر جریان هوای باز دمی (peak-flow test)
برای انجام این آزمایش از یک وسیله کوچک، ارزان و محکم به نام پیک فلومتر(Peak-flow meter) استفاده می شود.
این آزمایش را روزی دو، سه بار تکرار نمایید، در یک شخص سالم و طبیعی تغییرات خیلی کمی در طی روز و هفته در میزان حداکثر جریان هوای باز دمی رخ می دهد.
در افراد مبتلا به آسم این میزان معمولا در صبح پایین می باشد که به آن افت صبحگاهی می گویند.
نحوه استفاده از پیک فلومتری:
۱- در صورت امکان بایستید. ۲- درجه را روی صفر قرار دهید.
۳- یک نفس عمیق بکشید، دستگاه را در دهان قرار دهید(افقی)
۴- بطور ناگهانی و به شدت یک باز دم عمیق بکشید. ۵- درجه را یادداشت کنید.
۶- دوباره این کار را انجام دهید. ۷- بیشترین عدد را ثبت کنید.
ب) اسپیرومتری (Spirometry)
این دستکاه نه تنها می تواند سرعت خروج هوای بازدمی را اندازه گیری نماید بلکه مقدار آن را هم در هر تنفس اندازه می گیرد.
۳) استفاده از دارو در هنگام آزمایش:
گاهی اوقات یک آزمایش تنفسی قبل از استفاده از اسپری گشاد کننده و یک آزمایش هم بعد از استفاده از اسپری انجام می گیرد. اگر عددی که عد از استفاده از اسپری به دست می آید، ۱۲-۱۵درصد بیشتر از عدد قبل از استفاده ازاسپری باشد، تشخیص بیماری آسم تایید می شود.
درمان:
اهداف درمان آسم:
- پیشگیری از نشانه های مزمن و دشوار( سرفه، تنگی نفس و…)
- نگهداری عملکرد تنفس در حد نزدیک به نرمال
- پیشگیری از عودهای حاد و شدید آسم
- تامین حداکثر تاثیر دارودرمانی با حداقل عوارض جانبی
- تامین راضایت بیمار و بهبود کیفیت زندگی وی
نکته: مهمترین مرحله درمان آسم آموزش بیمار است
پایان قسمت نخست ادامه مطلب به زودی منتشر می شود.
