آسم و آسم ناشی از ورزش (۲)

نویسنده: حسین طاهری

کارشناس ارشد آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی

تقسیم بندی شدت آسم:

جدول شماره(۱)

مرحله بیماری	شدت	نشانه ها	نشانه های شبانه	عملکرد ریوی
مرحله ۱	آسم خفیف متناوب	کمتر از ۲بار در هفته	کمتر از ۲بار در ماه	PEF یا FEV1 بیشتر از ۸۰درصد، قابلیت تغییر PEF کمتر از ۲۰درصد
مرحله ۲	آسم خفیف مداوم	بیش از ۲بار در هفته و کمتر از ۱بار در روز	بیش از ۲بار در ماه	PEFیا FEV1 بیشتر از ۸۰درصد، قابلیت تغییر PEF 20-30 درصد
مرحله ۳	آسم متوسط مداوم	بیش از ۲بار در هفته و چند روز طول می کشد	بیش از ۱بار در هفته	P EFیا FEV1 بین ۶۰-۸۰درصد، قابلیت تغییر PEF بیشتراز ۳۰ درصد
مرحله ۴	آسم شدید مداوم	نشانه ها مداوم، محدودیت فعالیت جسمی، عود مکرر	نشانه ها مکرر	PEF یا FEV1 کمتر از ۶۰ درصد، قابلیت تغییر PEF بیشتر از ۳۰درصد

—————————————————————————————————-

دارو درمانی:

داروهای مورد استفاده در درمان آسم به سه دسته اصلی تقسیم می شوند:

الف. داروهای پیشگیری کننده استنشاقی: باعث برفک دهان می شوند بنابرایین

کورتیکوستروئیدها( قویترین داروهای ضد التهاب) هنگام استفاده باید دهان را شستشو دهیم
داروهای طولانی الاثر بر گیرنده های بتا-۲ آگونیست خوراکی
کرومولین سدیم و نروکرومولین ( ضد التهابی متوسط): در ورزش و مواجحه با آلرژن ها استفاده می شود.

ب. داروهای تسکین دهنده: این داروها اثر خود را بصورت شل کردن عضلات دیواره مجاری هوایی اعمال می کنند.اصطلاحا به این داروها گشاد کننده برونش یا برونکودیلاتور می گویند.و معمولا به صورت استنشاقی می باشند.

ج. داروهای اورژانسی: دو روش درمان اورژانسی برای درمان آسم حاد وجود دارد:

الف.استفاده از مقادیر زیاد داروهای تسکین دهنده ب. استفاده از مقادیر زیادی از یک داروی ضد التهاب

مهمترین این داروها عبارتند از: سالبوتامول، تربوتالین و ایپراتروپیوم

جدول شماره(۲): گروه های دارویی مورد استفاده در آسم

گروه دارویی	نوع دارو	نمونه دارو
داروهای کنترل کننده طویل الاثر	کورتیکوستروئیدها	بکلومتازون،پروپیونات،فلوتیکازون و…
	بتا-۲آدرنرژیک طویل الاثر	سالمترول، آلبوترون و…
	مشتقات گزانتین ها	آمینوفیلین، تئوفیلین
	مهارکننده های لکوترین	زیفرلوکاست، زیلئوتون و…
داروهای تسکین سریع	بتا-۲آدرنرژیک کوتاه اثر	آلبوترول، لوابوترول و …
داروهای تسکین سریع	آنتی کولینرژیک ها	ایپراتروپیوم بروماید

داروها در نمودار فوق به شکل هرم ارائه شده است. تئوفیلین ، کرومولین سدیم و داروهای گشادکننده برونش ها (برنکودیلاتورها)رگروه آدرنالین، کلا به نوان داروهای انتخابی رده اول مورد قبول هستند(با توجه به سابقه دارویی بیمار). تئوفیلین به خاطر استفاده بیشتر نسبت به سایر داروها در درمان آسم مزمن در قسمت زیرین هرم طبقه بندی می شود. استروئیدها آخرین داروهایی هستند که برای استفاده دائمی به لیست داروها اضافه می شود.

اقداماتی که هنگام حمله آسم باید انجام دهید:

۱) آرامش خود را حفظ کنید.

۲) اگر در مجاور عاملی که سبب بروز آسم می شود، قرار دارید(از قبیل، سگ یا گربه، گردوغبار، دود سیگار و…) آن محل را ترک کنید.

۳) به برنامه دارویی خود مراجعه کنید-برونکودیلاتور خوراکی یا استنشاقی اولین داروی توصیه شده هستند.

۴) مقدار زیادی آب یا چای ولرم بنوشید.

۵) تمرینات تنفسی خود را انجام دهید.

۶) اگر داروهای اولیه مفید واقع نشد از داروهای تکمیلی(مانند تئوفیلین) استفاده کنید.

آسم ناشی از ورزش

چرا ورزش باعث ظهور حمله آسم می شود ؟

ورزش تحت شرایط خاص، می تواند سبب شروع نشانه های آسم شود. ورزشهای سخت و مداوم باعث می شوند که فرد از راه دهان تنفس کند و چون هوائی که به این ترتیب وارد ریه می شود مانند تنفس از راه بینی گرم و مرطوب نیست، و هوای سرد وخشک به سرعت به مجاری تنفسی می رسد ممکن است سبب تحریک علائم آسم شود.

۸۰-۹۰درصدی هوای دمی بینی رطوبت است اما از طریق دهان ۶۰-۷۰ درصد رطوبت دارد.

آسم ناشی از ورزش:

وقتی میزان اسپاسم ایجاد شده در راه های هوایی به دلیل فعالیت ورزشی در حدی باشد که سبب کاهش FEV1 به میزان ۱۰ درصد یا بیشتر نسبت به قبل از ورزش شود ( ۶-۹دقیقه بعد از فعالیت) ویا تغییر به میزان ۱۰ تا ۲۵درصد در PEFR (peak expiratory flow rate) ایجاد نمایداصطلاح آسم ورزشی به کار می رود.

تاریخچه آسم ناشی از ورزش:

این مطالعات اولین بار در سال ١٩٧٢ میلادی به دنبال متهم شدن یکی از قهرمانان دارای مدال طلای المپیک به استفاده از داروهای نیروزا صورت گرفت. این فرد مبتلا به آسم بود و از داروهای ضد آسم استفاده می کرد.

رابطه آسم وآسم ناشی از ورزش:

بطور کلی در ۵۰-۹۰ درصد بیماران مبتلا به آسم، آسم ناشی از ورزش دیده می شود. از طرفی ۱۰-۲۰ درصد بیمارانی که آسم ورزشی ثابت شده دارند هیچگونه سابقه ای از بیماری آسم ندارند.

شیوع آسم ورزشی:

۱۱ درصد از اعضاء تیم ملی آمریکا در اولمپیک سال ۱۹۸۴ و ۲۳ درصد از ورزشکاران آمریکایی شرکت کننده در اولمپیک زمستانی ۱۹۹۸ به آسم یا آسم ورزشی مبتلا بودند. همچنین ۱۰ درصد از ورزشکاران المپیک استرالیا به آسم ورزشی مبتلا بودند.

عوامل موثر در بروز علائم آسم ورزشی:

الف. عوامل محیطی:آب و هوای سرد، رطوبت کم و استنشاق هوای خشک،ذرات معلق و آلاینده های هوا

ب. عوامل روحی روانی: خستگی، بیش تمرینی، استرس های هیجانی

ج. عومل مرتبط با ورزش: نوع، شدت و مدت

علائم بالینی:

سرفه شایع‌ترین علامت مبتلایان است.
خس خس سینه
تنفس کوتاه و منقطع
درد و احساس ناراحتی قفسه سینه

نکته: علائم آسم ورزشی ۶-۱۰ دقیقه پس از شروع ورزش ظاهر می شوند و تا ۵-۱۰ دقیقه بعد از توقف ورزش ادامه دارند .

تقسیم بندی ورزش ها بر مبنای ظهور علائم آسم:

الف. آسموژنیک:

این ورزش ها شامل : دوی استقامت، دوچرخه‌سواری، بسکتبال، فوتبال آمریکایی، هاکی روی یخ، اسکیت روی یخ واسکی می‌باشند.همه این ورزش ها یا در هوای سرد و خشک انجام می شوند یا نیاز به حجم تهویه ای بالایی دارند .

ب. ورزش‌هایی که با خطر کمتر بروز آسم همراه هستند.

شامل :شنا، شیرجه، واترپلو، دوی سرعت، بوکس، کاراته، تنیس، ژیمناستیک، گلف، بیس‌بال وکشتی می‌باشند.

نکته: ورزش های آبی به دلیل استنشاق هوای مرطوب کمتر آسموژنیک هستند.

اصول تمرین برای بیماران مبتلا به آسم:تمرین باید متناسب با شدت بیماری و مطابق با نیاز و توانایی فرد باشد. برای حفظ آمادگی بیماران توجه به موارد زیر ضروری می باشد.

الف. انجام تمرینات انعطاف پذیری

ب. تمرینات قدرتی

ج. انجام تمرینات هوازی( جهت حفظ استقامت )

تمرینات انعطاف پذیری:حرکات کششی بهترین نوع تمرینات انعطاف پذیری می باشند.تمرینات کششی را باید به آرامی و به تدریج انجام داد.کشش باید تا جایی باشد که در عضلات مربوطه احساس کشش کنیم. هر حرکت به مدت ۱۰-۳۰ثانیه نگهداریم. و کشش برای هر عضله را ۳-۴ بار تکرار می کنیم

نکته: در هنگام انجام تمرینات کششی نباید نفس خودرا حبس نمایید.

تمرینات قدرتی:

انجام تمرینات قدرتی با استفاده از وزن بدن
انجام تمرینات با وزنه
انجام تمرینات با دستگاه

وزنه: ۶۰ تا ۸۰ درصد ۱RM تکرار: ۸-۱۲ تکرار ست: ۳-۴ ست ۳-۵جلسه در هفته

تمرینات هوازی: نیاز است تا در هر جلسه، تمرین به مدت ۱۵ تا ۶۰ دقیقه به طول انجامد. همچنین در افرادی که از نظر آمادگی جسمانی در سطح پایین تری قراردارند تمرین به مدت ۱۵ دقیقه توصیه می شود اما در موارد پیشرفته تر بهتر است حداقل فعالیت ۳۰ دقیقه باشد. مطالعات نشان داده است که انجام تمرین ۳ تا ۵ جلسه در هفته کافی است.

نکته: برای بیماران آسمی نباید شدت تمرین زیاد باشد و در این میان تمرینات باید با شدت ملایم تر و مدت زمان بیشتر صورت پذیرد.

توصیه های تمرینی برای افراد مبتلا به آسم:

گرم کردن و سرد کردن برای افراد دچار آسم از اهمیت ویژه ای برخوردار است، هر جلسه تمرین شامل ۱۰-۱۵ دقیقه گرم کردن باشد.
تمرین از شدت کم شروع شود
انتخاب ورزش مناسب با کمترین احتمال ظهور حملات آسم.
اصلاح برنامه ورزشی تغییر در نوع، شدت و مدت ورزش
بیشتر تحقیقات بر روی تمرین ورزشی و بیماری آسم نشان داده است که یکی از بهترین روش های تمرینی برای بیماران آسمی شنا است.
اجتناب از انجام ورزش، در صورت وجود نشانه‌ها قبل از شروع فعالیت ورزشی
اگر بیمار هر نوع تنگی در تنفس را تجربه کند باید بلافاصله فعالیت را متوقف کند.
تمرینات کوتاه مدت و متناوب(اینتروال) نسبت به تمرینات طولانی و مداوم موثرترند.
در فعالیت های استقامتی برای جلوگیری از تنگی نفس باید از تکرارهای زیاد با مقاومت کم استفاده شود. همچنین باید روی حرکات آرام و ریتمیک که نیازی به نوسانات زیاد ریتم تنفسی ندارد تاکید شود.
مطمئن بودن از این که بیمار داروهایش را قبل از تمرین مصرف کرده است و حتماً اسپری به همراه داشته باشدو قبل از تمرین حتماً استفاده کرده باشد.
سعی به تنفس با بینی
پرهیز از فعالیت ورزشی در شرایط جوی نامتعادل (مانند هوای کمتر از۱۰ درجة سانتی‌گراد و با رطوبت کم) و در هنگام آلودگی هوا و وجود مواد محرک وآلرژن
پرهیز از فعالیت ورزشی در زمان ابتلا به عفونت‌های تنفسی
اگر می خواهید در هوای سرد ورزش کنید، از ماسک صورت یا شال گردن برای پوشاندن دهان و بینی خود استفاده کنید.